De impact van stress op het immuunsysteem

Het immuunsysteem is een complexe reeks cellen en organen die ons lichaam in de gaten houden en helpen beschermen tegen aanvallen. Het is een essentiële pijler voor onze gezondheid en ons lichaam, beïnvloed door verschillende factoren, waaronder stress. 

Veel recente onderzoeken tonen inderdaad aan dat chronische stress negatieve effecten heeft op ons immuunsysteem. Wat is de impact van stress op onze immuunrespons en hoe kunnen we proberen deze dagelijks te verminderen?  

Vind al ons advies in dit artikel. 

Volgens de WHO is stress een toestand van zorgen en/of spanning die wordt gevoeld bij een dreiging, een moeilijke situatie of buitensporige mentale en/of fysieke uitdagingen.  

De symptomen en/of gevolgen van stress zijn divers, ze kunnen fysiek of psychologisch zijn en variëren sterk van persoon tot persoon: 

• Moeite met concentreren 
• Zich angstig of bezorgd voelen
• Hoofdpijn en/of buikpijn 
• Snelle hartslag, moeite met ademhalen 
• Slaapstoornissen, eetstoornissen 

Stress – als het mild en van korte duur is – is een natuurlijke menselijke reactie en is op zich niet slecht: het is een actieve reactie die ons in staat stelt uitdagingen aan te gaan en/of moeilijke situaties in ons leven het hoofd te bieden (schoolexamens, sportwedstrijden, te laat komen op een afspraak, sollicitatiegesprek, piekwerkdruk, enz.). Deze positieve stress mobiliseert onze energie en creativiteit. Het komt meestal overeen met acute stress, die enkele minuten tot enkele uren aanhoudt^[2]. 

Deze stress die iedereen tot op zekere hoogte ervaart, is te onderscheiden van negatieve stress, die ons kan uitputten en verlammen. Dit komt overeen met chronische stress, die in de loop van de tijd aanhoudt^[2] (meerdere uren per dag gedurende enkele weken of maanden) en negatieve effecten heeft op onze gezondheid, en in het bijzonder op ons immuunsysteem. 

In tijden van stress geeft ons lichaam hormonen af die de immuunrespons moduleren, zoals:  

• adrenocorticotroop hormoon (ACTH),  
• cortisol (ook wel stresshormoon genoemd),  
• groeihormoon  
• prolactine,  
• adrenaline en noradrenaline.  

Hoewel deze hormonen op korte termijn nuttig zijn, kunnen ze na verloop van tijd negatief worden en als ze in grote hoeveelheden (in overmaat) worden geproduceerd.  

Hoge cortisolspiegels (bijv. bij chronische stress) verminderen de aanmaak van witte bloedcellen, die een sleutelrol spelen bij de zelfverdediging tegen virussen, bacteriën en andere ziekteverwekkers^[3]. De afname van het aantal en de activiteit van deze immuuncellen zal leiden tot een verandering in de werking van het immuunsysteem^[4][5]. 

Andere recente studies hebben andere verbanden aangetoond tussen chronische stress en een afname van het immuunsysteem. Chronische stress kan namelijk leiden tot: 

• Een verhoogd risico op infecties ^[2], 
• Een afname van de productie van antilichamen zoals IgA, de eerste verdedigingslinie tegen ziekteverwekkers^[6], die de immuunrespons van het individu vermindert, vooral tegen virussen^[7],  
• Een verlenging van de genezingstijd na een infectie: het is aangetoond dat het genezingsproces tijdens een stressvolle periode (examens) gemiddeld 3 dagen langzamer verloopt dan tijdens de vakantie. 

Het lijkt er echter op dat het uiteindelijke effect van stress op het immuunsysteem niet alleen afhangt van de duur van de stress en de stressoren, maar ook van het individu dat aan de stress wordt blootgesteld. 

We worden allemaal getroffen door stress, die zich kan manifesteren in ons sociale, emotionele en professionele leven. We hebben echter gezien hoe chronische stress onze gezondheid en in het bijzonder ons immuunsysteem kan beïnvloeden. Hieronder vind je onze tips en aanbevelingen voor het voorkomen en/of verminderen van stress en de effecten ervan op onze dagelijkse gezondheid. 

Een goede "slaaphygiëne " is een belangrijke factor bij het beheersen van stress. Hier zijn enkele goede gewoonten die u in uw dagelijks leven kunt aannemen: 

• Idealiter op vaste tijden naar bed gaan en opstaan, ook in het weekend, 
• Een omgeving creëren die bevorderlijk is voor de slaap: aangename, opgeruimde en geventileerde ruimte, bij een temperatuur tussen 18 en 20°C, zonder geluids- of lichtbronnen, 
• Vermijd schermen voor het slapengaan: zet ze indien mogelijk 1 uur voor het slapengaan uit en laat ze buiten de slaapkamer staan, 
• Beperk alcohol, zware maaltijden, stimulerende dranken (cafeïne, theïne, enz.) voor het slapengaan, 
• Beoefen rustige activiteiten gedurende de dag of vlak voor het slapengaan (ontspanningsoefeningen, yoga, enz.).   

Regelmatige  en matige lichaamsbeweging en een zittende levensstijl die zoveel mogelijk wordt beperkt in ons dagelijks leven, hebben een positieve invloed op onze fysieke gezondheid, maar ook op onze mentale gezondheid!  

Afhankelijk van je wensen en behoeften, kies je tijd voor jezelf: stressverlagende activiteiten (meditatie, yoga, wandelingen in contact met de natuur, kunst, enz.), tijd met vrienden, winkelen of naar de bioscoop gaan. Kortom, profiteer van elke aangename situatie in je leven, om elke staat van stress op afstand te houden! 

In geval van intense stress, die soms zo ver kan gaan als een angstige toestand, is het belangrijk om ons in vertrouwen te kunnen nemen. Aarzel niet om te praten over wat u bezighoudt met uw dierbaren (familie, vrienden, partner, enz.), maar ook met gezondheidswerkers die u kunnen adviseren en begeleiden als u dat nodig vindt. 

Als je niet alle "risicovolle" situaties in het leven kunt vermijden, kun je proberen alle potentieel stressvolle omgevingen en elementen die je kunt vermijden (angstaanjagende informatie, giftige omgeving, sociale netwerken, overbelasting van activiteiten, enz.) te beperken of zelfs te elimineren.  

Er zijn hulpmiddelen om te leren omgaan met stress! De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) heeft een geïllustreerde gids^[1] ontwikkeld met praktische technieken om u te helpen met de moeilijkheden om te gaan.
Het sleutelwoord: doe wat voor jou belangrijk is in tijden van stress!

En nu je weet dat stress slecht is voor je immuunsysteem... Ontspan en blijf koel! :-). 

_{^{[1] Zie ook: https://www.who.int/fr/news-room/questions-and-answers/item/stress  
[2] Dhabhar FS: Versterkende versus onderdrukkende effecten van stress op de immuunfunctie: implicaties voor immunoprotectie en immunopathologie. Neuro-immunomodulatie 2009, 16(5):300-317.  
[3] https://www.inserm.fr/actualite/idea-mieux-comprendre-lactivation-des-globules-blancs-pour-une-protection-optimale/ 
[4] Elisabeth Wieduwild, et al. β2-adrenerge signalen verlagen de aangeboren immuunrespons en verminderen de weerstand van de gastheer tegen virale infectie. J Exp Med (2020) 217 (4): e20190554. 
[5] D Dragos en MD Tănăsescu. Het effect van stress op de afweersystemen. J Med Leven. 15 februari 2010; 3(1): 10-18. 
[6] Floyd K, Pauley PM, Hesse C, Eden J, Veksler AE, Woo NT: Ondersteunende communicatie wordt geassocieerd met markers van immunocompetentie. Zuidelijk Communicatietijdschrift 2018, 83(4):229-244.  
[7] Brod S, Rattazzi L, Piras G, D'Acquisto F: 'Zo boven, zo beneden' onderzoekt de wisselwerking tussen emotie en het immuunsysteem. Immunologie 2014, 143(3):311-318}}